W poprzednim wpisie przedstawiłam czym tak naprawdę jest kreatywność i twórczość, bazując na definicjach najbardziej znanych pedagogów i psychologów twórczości. Mogliście dowiedzieć się jakie cechy przejawia osoba twórcza oraz skonfrontować je z własnymi wyobrażeniami. Dzisiaj główny temat będzie krążył wokół barier występujących w miejscu pracy. Mowa oczywiście o barierach w twórczości i kreatywności pracowników, którzy nie mogą, bądź nie potrafią rozwinąć skrzydeł i wykazać się większą inwencją w wykonywanych czynnościach.

Myślisz, że nie jesteś kreatywny? Nic straconego, dobra wiadomość jest taka, że w prosty sposób można się nauczyć kreatywności, jednak należy ją systematycznie ćwiczyć i rozwijać poprzez gimnastykę umysłową. W pracy jest to możliwe poprzez treningi twórczości, które służą przede wszystkim podwyższeniu twórczego potencjału człowieka. Są to ćwiczenia:

– zdolności abstrahowania (np. podkreślanie w obiekcie danych cechy, przy pomijaniu innych),

– rozumowania indukcyjnego (wyciąganie reguły z określonej liczby przypadków),

– rozumowania dedukcyjnego (wyciąganie logicznych wniosków z założeń uznanych za prawdziwe),

– metaforyzowania (ubarwianie obiektów, np. wyobraźcie sobie klawiaturę komputera, który zamiast klawiszy ma guziki),

– transformowania obiektów (przekształcanie obiektów albo idei, by stworzyły nową jakość).

Jednak zarówno twórcze myślenie, jaki i rozwiązywanie problemów to procesy, które mają pewne ograniczenia blokujące kreatywność. Możemy o nich mówić w kontekście granic lub posługiwać się terminem „bariery”. Zasadniczo wspólne jest ujęcie problemu w odniesieniu do przeszkód indywidualnych, jaki i społecznych.

W dobie kreatywności schematyczność myślenia może być kojarzona z czymś złym w odniesieniu do rozwoju twórczego jednostki, jak również działań w obrębie przedsiębiorstwa. Może być zaliczana do jednej z przeszkód na drodze do krainy zwanej Twórczość. Jednak po dokładnym przeanalizowaniu zjawiska można wyciągnąć dość przewrotny wniosek, iż schematyzm bardzo pomaga nam w życiu poprzez uwrażliwienie się na ważne sprawy czy też dane wzorce. Dzięki temu w obliczu sytuacji, która miała miejsce w przeszłości możemy zastosować takie same rozwiązania problemu bądź unikać zachowań mających negatywne konsekwencje. Nie musimy wtedy za każdym razem wymyślać nowego sposobu rozwiązania problemu skoro poprzedni okazał się bardzo dobry.

Należy jednak pamiętać, że schematyzm dotyczy tylko identycznej sytuacji! W przypadku zastania nowych okoliczności wymagane jest przyjęcie innego punktu widzenia oraz nowych założeń procedury postępowania. Niestety, w ramach nabierania doświadczenia w danej dziedzinie coraz częściej poszukujemy rozwiązań w uprzednich sytuacjach, zwracając jedynie uwagę na pewną część dostępnych informacji, pomijając inne okoliczności. I to jest duży błąd, bo niejako sami blokujemy kreatywność – najczęściej z własnej wygody…

Niemiecki psycholog Karl Duncker zajął się badaniem kwestii, w jaki sposób uprzednie doświadczenia mogą zablokować twórcze rozwiązanie danego problemu. W odniesieniu do barier, zaproponował termin „fiksacja funkcjonalna”, oznaczający brak umiejętności użycia danego obiektu czy sytuacji w nietypowy, niestandardowy sposób, inny od pierwotnego przeznaczenia.

Schematy myślowe mogą okazać się zwodnicze dla doświadczonej kadry kierowniczej. Przykładem może być sytuacja, w której klient nie jest zadowolony z projektu i trzeba szybko zastosować „plan B”, jeżeli takowego nie było. W takich sytuacjach pracownicy często idą utartymi ścieżkami, a logika podpowiada im, że nie warto sięgać po inne rozwiązania, bo mogą okazać się nieskuteczne.

Bariery psychiczne:

kierowanie się stereotypami, brak wiary we własne możliwości, lęk przed nowym i nieznanym, negatywna opinia ze strony innych osób

Skutki tych przeszkód wyrażają się w niepodejmowaniu twórczości w ogóle, albo w zadowalaniu się połowicznymi rezultatami w stosunku do swoich możliwości twórczych, w uległości, konformizmie, a także w uzyskaniu skromniejszych wyników niż spodziewane.

W powyższej sytuacji można mówić o transgresji, jako czynach i aktach myślenia, polegających na przekraczaniu granic własnych możliwości. W tym przypadku granice osobiste dotyczą świata wewnętrznego – stopnia rozwoju osobowości. Pokonanie transgresji pokazuje gdzie dane granice się mieściły. Próba pokonania ich, gdy jednostka nie jest gotowa psychicznie może doprowadzić do wycofania.

Bariery społeczne:

tabu, brak wsparcia, brak tolerancji, szeroko pojęty konformizm, przesadna rywalizacja w grupie społecznej, brak dostępu do narzędzi i dzieł twórczych

Czynniki społeczne mogą blokować twórczość działając w interakcji z czynnikami natury psychologicznej. Twórczość jest pojmowana w kontekście społecznym i jest z nim nierozerwalna, gdy za cel twórczości pojmujemy określone dzieło, poddawane ocenie społecznej.

Szczególnie ważnym środowiskiem dla rozwoju twórczości jest miejsce pracy. Główny problem jaki tam powstaje związany jest z ograniczeniem swobody, wolności, a niekiedy przymusem dostosowania się do zastanych warunków. Nie każdy może przyjąć model „wolnego strzelca”, w innym wypadku jesteśmy poddani kontroli managerskiej, która niekiedy może zablokować kreatywność, zabierając margines wolności.

Kolejne problemy w przedsiębiorstwie mogą dotyczyć:

  • Nagradzania natychmiastowych rozwiązań, kształtujących model myślenia na krótką metę.
  • Poddawania pomysłów zbyt długiej analizie (niechęć do podejmowania ryzyka).
  • Braku elastycznej struktury organizacyjnej.
  • Chęci szybkiego zysku, a więc podejmowanie działań jedynie opłacalnych, nie zaś twórczych (zapewniających długotrwały rozwój).
  • Tendencji do przywiązywania zbyt dużej wagi do badań rynkowych.
  • Braku systematycznego podejścia do innowacji.
  • Przekonania, że tylko niektóre osoby mogą być twórcze – podejście elitarne dla twórczości. (T. Proctor, Twórcze rozwiązywanie problemów).

Ponadto można wymienić bariery kapitałowe, tj. wysokie koszty aktywizacji działalności innowacyjnej oraz ograniczony dostęp do źródeł finansowania działalności badawczo-rozwojowej, a także strach przed niesprawdzeniem się projektu w praktyce gospodarczej, wynikający z dużego ryzyka związanego z wprowadzaniem zmian innowacyjnych w danym czasie. Znacząca wydaje się kwestia dużej konkurencji ze strony dużych przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych, a także nieprzejrzyste i często zmieniające się prawo.

Teresa Amabile i Stanley Gryskiewicz przeprowadzili badania dotyczące środowiska pracy. Jak się okazuje najpoważniejszymi barierami dla twórczości w miejscu pracy są:

  • Niewłaściwy system zachęt i premii.
  • Brak współpracy pomiędzy działami.
  • Ograniczenia, czyli narzucanie tematów i brak kontroli nad własną pracą.
  • Brak zainteresowania innowacjami i wiary w sukces.
  • Brak jasno wyznaczonych celów oraz nadmierna kontrola.
  • Nierealistyczne oczekiwania i nadmierny krytycyzm kierownictwa.
  • Brak funduszy, profesjonalnego sprzętu.
  • Niewłaściwa organizacja czasu.
  • Zachowawczość, niechęć do podejmowania ryzyka.
  • Przesadna rywalizacja.

Twórczość jest niekiedy wpisana w dany zawód, jest misją instytucji czy przedsiębiorstw prywatnych. Rozwój w dużej mierze zależy od innowacyjności pracowników, szczególnie, jeżeli mamy na myśli uniwersytety, ośrodki badawcze, zespoły teatralne bądź media. Dlatego przedmiotem intensywnych badań jest klimat w miejscu pracy oraz bariery ograniczające kreatywność pracowników.

Punktem odniesienia w tym przypadku jest eliminacja czynników psychicznych, jak również społecznych, które mogą przyczynić się do zaniku postaw twórczych pracowników. Natomiast sprzyjający twórczości klimat w miejscu pracy stanowi pewnego rodzaju miksturę, złożoną ze stosunków międzyludzkich, postaw pracowników, kadry kierowniczej, stylu zarządzania oraz wybranych elementów kultury organizacji.

Ze swojej strony mogę polecić przedsiębiorcom inwestowanie w treningi twórczości dla swoich pracowników oraz zweryfikowanie własnego stylu zarządzania, bo przecież przedsiębiorstwo to ludzie :)

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s